تبلیغات
اصفهان نما - منبت کاری
پیش شماره های اصفهان
تقویم نمایشگاه اصفهان
14 مکان محبوب توریست ها
    
            
    
        واژه منبت به معنای کنده کاری روی چوب است که سابقه ای دیرینه دارد.شاید بتوان آغاز تاریخ منبت کاری را زمانی دانست که انسان نخستین با ابزاری برنده چوبی را تراشیده است...    

کهن ترین درب چوبی منبت کاری شده اکنون در موزه اکبر آباد هندوستان حفظ می شود.این درب متعلق به کاخ سلطان محمود است.
 آثاری از چوب های منبت کاری شده در دوره های پیش از اسلام در دست نیست و آثاری که از منبت کاری دورهاسلامی باقی مانده متعلق به بنا های مذهبی است.در عصر تیموریان هنر منبت کاری به همان شیوه و روش دوره های قبلی ادامه یافته در دوره صفویان هنر منبت کاری مانند سایر هنر های دیگر ایران رو به کمال رفت و منجرب به خلق شاهکار های زیادی شد.در اصفهان مساجدی از عهد صفویان وجود دارندکه درب هایشان هنوز دست نخورده و سالم باقی مانده است.مانند:درب مدرسه شاه سلطان حسین.
در عصر حاضر هنر منبت کاری هم چنان در شهر اصفهان رواج دارد و در گوشه و کنار،هنرمندان بسیاری به آن مشغول اند.عمل منبت به نوعی کنده کاری به وسیله ی انواع مغار بر روی سطح چوب برای رسیدن به نقش بر جسته بر اساس طرح مورد نظر گفته می شود. در این کار عمدتا از چوب های محکم مثل چوب گردو،گلابی،آبنوس،بقم،اناب،روسی و انواع چوب جنگلی استفاده می شود.البته بسته به نوع کار و سبک منبت مورد نظر و کاربرد آن از انواع متفاوت و متنوع چوب می توان استفاده کرد.
امروزه هنرمندان با تلفیق شیوه های هنر های چوبی منبت- معرق منبت- مشبک شیوه های نوینی در زمینه ی کار منبت ایجاد کرده اند.
اصلی ترین ابزار هایی که در منبت استفاده می شود عبارت اند از:
1.انواع چکش،مغار،گیره،اره،سوهان و... منبت را از نظر ظرافت ابزار به کار رفته به سه دسته ی 1.منبت مغار 2.منبت چاقویی 3.منبت سوزنی می توان تقسیم کرد.
 هر چه طرح در آثار منبت اصیل تر و در عین حال ابتکاری تر باشد،ارزش کار را بالا تر می برد.هم چنین هر چه نگاره های نقوش دارای فراز و فرود و خلل و فرج بیشتری باشد بهتر است وجود اختلاف سطح در کارهای منبت اهمیت بیشتری دارد و ارزش کار را بالا تر می برد زاویه ها و گوشه ها و پخش نگار ها در آثار منبت باید به گونه ای اصولی و صحیح انجام شده باشد. 
 آشنایی با هنر منبت کاری
منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی که با چند قلم و اسکنه ای فلزی ذهنیات خود را با خطوط کوفی ، نقوش اسلیمی، ختایی و گل و مرغ و ... روی چوب کنده کاری می کنند.

 منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری بر روی چوب.منبت کاری هنر دستی و نماد احساس، ادراک،اندیشه و خلاقیت هنرمندان که با ذوق و سلیقه سرشار،اثر هنری را ابداع می کنند.
با توجه به اسناد و مدارک موجود منبت کاری در ایران،سابقه این صنعت به 1500 سال می رسد و قدیمی ترین اثر منبت کاری موجود یک لنگه در چوبی است و روی آن با خلال هایی از چوب گردو و نقوش زیبایی تزئین شده است.

 بعد از ظهور اسلام و با توجه به شیوع روحیه ساخت مراکز و مساجد اسلامی ، هنرمندان ایرانی جز اولین کسانی بودند که تمامی توان و استعداد خویش را صرف تزئین مساجد کردند و به موازت هنرنمایی معماری ، کاشیکاران و گچبرها منبت کاران نیز آثاری چون رحل قرآن، منبر، در و پنجره های که نشان دهنده ذوق و هنر بود ، را خلق کردند.
ایرانیان باستان هم چنان که در هنر نقاشی و کنده کاری و حجاری پیش از دیگر اقوام به موفقیت هایی دست یافته بودند،به تدریج به فنون و ظرافت هنری رشته منبت کاری نیز آشنایی پیدا کرده اند.

 مهرهای استوانه یی مربوط به آریاهاهمراه با نقوش بسیار زیبا و حک صور و اشکال مختلف بر روی آنها از هنرهای ارزنده ی قوم آریایی است که نمونه هایی از آنها مربوط به چندهزار سال قبل باقی مانده است.سامی ها هنر منبت کاری را از ایرانیان باستان تقلید و اقتباس کرده و بعد ها وسیله(فینیقی ها) به یونان راه یافته است.

 همایون فرخ می نویسد« خوشبختانه اینک آثار بسیاری از نشان های (مهره های استوانه ای) متعلق به قبل از دوران ماد در ایران به دست آمده است،از جمله یازده مهر استوانه یی که دارای خطوط و علائمی هستند و از کاوشهای مارلیک کشف شده و خواندن خطوط آن به آقای دکتر کامرون محول شده است.از ملت سونگیری(سومر)نیز تاکنون مهره های حکاکی شده بسیاری به دست آمده است و مسلم می دارد که آشوری ها و سپس یونانی ها از آنها هنر منبت کاری را فرا گرفته اند.» 


  منبت کاری اصفهان

 سابق بر این مغرضان و معاندان فرهنگ وتمدن ایرانی چنین وانمود می کردند که هنر حکاکی و منبت کاری متعلق به یونانی ها بوده است ولی با کشف مهرهای استوانه ای مربوط به شش هزار سال قبل از میلاد،دیگر چنین ادعاها رنگ و رویی ندارد و تعصب داشتن و غیر علمی بودن نشریه آنها را آشکار ساخته است.

 پادشاهان ایران از قدیم وسیله ی مهرهای استوانه ای که به طرز هنرمندانه ای حکاکی میشد،فرمانهای لازم را صادر می کردند و علامات و سمبل هایی نیز به مناسبت امور مختلف بر روی این مهرها حک می کردند .

 گرچه تعدای زیادی از این مهرهای حکاکی و منبت کاری شده ی مربوط به آریاها و قبل از روی کار آمدن شاهنشاهی هخامنشی موجود است،ولی متاسفانه از مهرهای دوره ی هخامنشی زیاد به دست نیامده است.تعدادی از مهرهای این دوره موجود است که از روی آنها می توان به چگونگی هنر منبت کاری و دقت و ذوق هنری آنها پی برد.
مهرهای اورارتویی و هخامنشی از نظر ظرافت و هنر حکاکی در حد اعلای زیبایی است.هنرمندان ایرانی با ذوق و قریحه خاص خود،سنگهای عقیق و زیبای الوان برای حکاکی انتخاب کرده وصورتها و اشکال مورد نظر را به طور برجسته بر روی عتیق حکاکی و تراشکاری می کرده اند.

 پروفسور پوپ می نویسد: «اساساً باید گفته شود هنر حکاکی عتیق و سنگهای قیمتی دیگر مانند لاژورد و قان داش به چند هزار سال قبل از هخامنشی میرسد و ایرانی ها ، قرنها قبل از به وجود آمدن دولت هخامنشی  هنر منبت کاری را ابداع کرده و به کار می برده اند.»
همین دانشمند در جای دیگر رسماً اعلام می کند: سبکی که به غلط و اشتباه یونانی می خواندند امروز اصلاح شده و آن را نمونه ی هنر هخامنشی می دانند و در واقع یونانی ها در منبت کاری و مهر سازی مقلد هخامنشی ها بوده اند. پروفسور پوپ این نظریه را جهت بطلان گفته های قبل که اصرار می شد به نحوی هنر دوره ی هخامنشی را ماخوذ از یونان بدانند آورده است.
از آثار مختلف، نمونه های بسیار زیبایی از هنر منبت کاری و نقاری مربوط به هخامنشیان، مانند سکه های دریک(داریک) به دست آمده است.حکاکی این سکه ها نشان می دهد که استادان حکاک،با شیوه ها و سبکهای مختلف این هنر آشنایی داشته و آموزش ها و فنون لازم را کسب کرده اند.

 با توجه به پیشرفت کلی هخامنشیان به خصوص در معماری و تزیینات مربوط به آن و حکاکی هایی که بر روی ظروف وسکه ها به صورت کنده کاری بر روی تمثالها و تصاویر به دست آمده باید قبول کرد که نحوه ی فراگیری و آموزش این هنر در این زمان به نحو قابل ملاحظه ای پیشرفت داشته است.علاوه بر این در روی بسیاری از سر ستونها و اشیا فلزی و گچ بری ها ، ریزه کاری های هنری بسیار جالبی به چشم می خورد که به حق باید گفت استاد کاران و هنرمندان این دوره دستگاه و وسایل منظم آموزشی برای تعلیم این هنرها داشته اند.


   منبت کاری اصفهان

 در زمان اشکانیان نیز این هنر اصالت خود را حفظ کرده، چنان که از روی سکه های مختلف و اشیا فلزی و کنده کاری های این دوره می توان به پایداری و رواج این هنر در زمان پارتیان پی برد.هنر حکاکی و منبت کاری و نقاری این دوره نه تنها تحت تاثیر هنر یونانی قرار نگرفته،بلکه دنباله ی هنر هخامنشی است.
 از آثار و بقایایی که از دهکده های پارتی واقع در مغان آذربایجان کشف شده نمونه هایی از هنر حکاکی و منبت کاری این عهد را به دست می دهد،که مهارت و استادی سازندگان آنها را به خوبی آشکار می سازد.

 ضمن بحث از دهکده های پارتی و قبور آنها کامبخش فرد می نویسد:
« در چند نمونه از این قبور در پنج انگشت دست مرده، انگشتری وجود دارد که از آهن و یا برنز ساخته شده و عموماً دارای نگین شیشه می باشد.نگین ها اگر چه کوچکند، ولی در کمال مهارت حکاکی شده و هیکل انسانی و نیم تنه(سه ربع صورت و یا نیم رخ) با سبک یونانی در آنها حک شده است».
در موارد مختلف هخامنشیان و اشکانیان جنبه های ارزنده و مفید هنر ملل مختلف را گرفته و با هنر اصیل ایرانی تلفیق نموده و شاهکارهای هنری مستقل و نوینی را خلق و ابداع کردند و سبک تازه یی را به وجود آوردند که نشان دهنده ی تحول هنری در این دوران است.

 استادان پارتی اشکال و صور گوناگون را به صورت مراسم مذهبی و یا جنگ تن به تن بر روی ابزار و ادوات، کنده کاری می کردند. بقایایی از این ابزار و کنده کاری ها در کوه خواجه نشان می دهد که هنرمندان پارتی با ظرافت هر چه بیشتر در خلق آثار بدیع به صورت کنده کاری، گچ بری، منبت کاری مهارت پیدا کرده و دانش خاص هنری خود را در این آثار جلوه گر ساخته اند.
در زمان ساسانیان هنر منبت کاری و حکاکی توسعه و ترقی بیشتر داشته و بر تعدد و تنوع آنها افزوده شده است. ساسانیان در نگاهداشتن و بهتر ساختن و افزودن به میراث هنری نیاکان خود اهتمام ورزیده و در پایداری و تحویل آنها به آیندگان کوشا بوده اند.آثار هنری این دوره به قدری غنی و پیشرفته است که در این مختصر نمی گنجد و فقط به ذکر نمونه هایی از آنها اکتفا می شود.علاوه بر انواع حکاکی ها و کنده کاری هایی که در دوره های قبل به آنها اشاره شد و در زمان ساسانیان ترقی و تکامل یافت، انواع مدال های نقره ای شاهنشاهان ساسانی به طرز بسیار جالبی ساخته می شده است.
از جمله مدال های نقره یی بهرام سوم به شکل بیضی می باشد که در وسط آن نیم رخ بهرام با تاج و تزیینات حک شده و یکی از زیباترین نوع حکاکی و نمونه ی پیشرفت این هنر در آن دوران است.

 از حکاکی های دیگر دوره ی ساسانی مهرهای استوانه یی متعددی است که بیشتر مربوط به خسروپرویز است، این مهرها بر روی عقیق و سنگهای گرانبهای دیگر به طرز جالب و زیبایی حکاکی شده و در حال حاضردر موزه ی ارمیتاژ لنین گراد نگه داری می شود.دقایق و ریزه کاری های هنر حکاکی این دوره حاکی از پیشرفت و تکامل آموزش هنری و وجود هنرمندان ماهر و چیره دستی است که از دانش های مربوط به این رشته از هنرها اگاهی کامل داشته ومدتها تحت نظر استادان فن به آموختن و فراگیری فنون لازم قرار می گرفتند.

 منبت کاری مانند خاتم كاری در دوران صفویه راه پیشرفت و ترقی را به سرعت پیمود و هنرمندان منبت كار آثار بسیار زیبائی در این دوره از خود باقی گذاردند؛ ولی منبت کاری در دوره قاجاریه به علت عدم توجهی كه به هنر و هنرمندان شد،در بوتة فراموشی ماند و رو به انحطاط نهاد، تا این كه با ظهور سلسله پهلوی هنر منبت کاری نیز مانند سایر صنایع مستظرفه مورد توجه قرارگرفت و موجبات احیای این هنر فراهم گشت.

 یك فرد با ذوق و علاقمند به هنر منبت کاری، اگر بخواهد برای اولین بار با فنون و اصول منبت كاری آشنا شود و به فراگرفتن این هنر اشتغال ورزد باید گام نخستین را از كوی طراحی بردارد و پس از آن با آشنائی كامل به انواع چوب‌ها و وسایل كار و آموختن فن درودگری، هنر مشبك را تعقیب و فنون موزائیك كاری، معرق كاری، رنگ كاری و رویه كوبی را فرا گیرد.

 برای توضیح مختصر هر یك از فنون ذكر شده می توان چنین گفت:
منبت کاری در دو نوع ریز و درشت برروی چوب و عاج و استخوان انجام می شود و شامل مجسمه سازی، نیمرخ و تمام رخ، گلبرگهای اسلیمی، ختائی و غیره می‌باشد.

 مشبك كاری در تزیین قابها و سایر وسایل تجملی به كار برده می شود و معمولاً بر روی چوبهای گوناگون و عاج و استخوان انجام می گردد.

 معرق كاری و موزائیك كاری شامل قرار دادن چوبهائی به رنگهای طبیعی و عاج و استخوان و صدف در كنار هم و به هم آمیختن آنها و ایجاد یك سری نقشه های زیبا و بدیع مانند اشكال گوناگون هندسی، برگ اسلیمی، مینیاتور و نظائر آن است.

 رنگ كاری و رویه كوبی به منظور زیباتر ساختن و جلا بخشیدن به كارهای منبت كاری است تقریباً مراحل نهائی كار است و در هنر تزئینی منبت مورد نظر هنرمندان و صاحبنظران این فن می‌باشد. رنگ كاری و رویه كوبی علاوه بر افزودن بر زیبائی اثر، چوب را از گزند رطوبت و گرما و نظائر آن حفظ می‌كنند. 
    منبت کاری


تبلیغات
خبرنامه

اگر از این مطلب خوشتان آمد،رایانامه خود را ثبت کنید و از این پس تمام مطالب اصفهان نما در رایانامه خود دریافت کنید!

کلمات کلیدی صنایع دستی ، صنایع دستی اصفهان ، منبت کاری ، منبت ، اصفهان ، استان اصفهان ، آموزش منبت ، منبت چیست ، نقش های منبت ،
موضوعات مرتبط
  • صنایع دستی
  • ارسال نظر
     
    لبخندناراحتچشمک
    نیشخندبغلسوال
    قلبخجالتزبان
    ماچتعجبعصبانی
    عینکشیطانگریه
    خندهقهقههخداحافظ
    سبزقهرهورا
    دستگلتفکر
    نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
    منبت‌کاری کوچک دانلود کتاب منبت‌کاری کوچک
    http://booktolearn.com/?p=4886
    نظرسنجی
    » به نظر شما کدام پروژه در حال ساخت برای اصفهان مفیدتر است؟